Dynastia panująca w Bizancjum w latach 1057 – 1059 i 1081 – 1185. Arystokratyczny ród Komnenów wywodził się z Azji Mniejszej. Izaak Komnen przewodził stronnictwu wojskowemu i po abdykacji Michała VI (1057) otrzymał purpurę cesarską. Były to jednak krótkie rządy – do grudnia 1059 roku. Do władzy doszła wtedy dynastia Dukasów, a Komnenowie odgrywali wybitną rolę za jej panowania. Jednak prawdziwą karierę rozpoczął dopiero Aleksy I (1081 – 1118), spowinowacony przez małżeństwo z Ireną z dynastii Dukasów. Początkowo państwo pod jego rządami nękane było starymi konfliktami, a prawdziwą katastrofą okazał się ruch krucjatowy, rozpoczęty pierwszą wyprawą w 1096 roku. W ciągu swego długiego panowania Aleksy zdołał jednak przywrócić siłę cesarstwu bizantyńskiemu. Pamiętając o poparciu, jakie uzyskał od Dkasów, zaręczył swą córkę Annę z Konstantynem, synem Michała VII. Kiedy jednak doczekał się syna – był nim Jan urodzony w 1092 roku – natychmiast wskazał go jako swego następcę. Z ambitnych planów nie zrezygnowała jednak Anna (autorka Aleksjady), która ostatecznie poślubiła w 1097 roku Nicefora Bryennosa. Para ta pragnęła godności cesarskich i zdobyła poparcie cesarzowej Ireny. Jan II uzyskał więc sukcesję nie bez trudności. Potrafił jednak wyegzekwować swe prawa i nawet osiągnąć większą władzę od swego ojca. Pasmo jego sukcesów militarnych przerwała nagła śmierć 8 IV 1143 roku. Z czterech synów Jana pozostał przy życiu tylko najmłodszy Manuel I (1143 – 1180) i on przejął władzę. Jego pierwszą żoną była Berta von Sulzbach, która otrzymała imię Irena. Otwierało to dwór bizantyński na wpływy Zachodu. Niestety kolejna wyprawa krzyżowa i towarzyszące jej rabunki utrudniały kontakty polityczne. Drugą żoną Manuela była, pochodząca również z Zachodu, Maria z Antiochii. Kiedy cesarz zmarł w roku 1180, władza nominalnie przeszła na syna z tego małżeństwa, Aleksego (II), ale wobec jego małoletniości rządy sprawował bratanek zmarłego cesarza, Aleksy Komnen. Aleksy II pojął za żonę Agnieszkę Annę, księżniczkę francuską. Władca ten napotkał jednak silną opozycję w Konstantynopolu. Na jej czele stanął inny Komnen, wnuk Aleksego I, Andronik. W maju 1182 roku zamordował on cesarzową wdowę Marię, usunął Aleksego II i z wyraźnych pobudek dynastycznych poślubił jego żonę Agnieszkę Annę (miała wówczas 13 lat). Poczynania te wzbudziły wrogie reakcje nie tylko w Konstantynopolu, ale także były powodem zewnętrznych interwencji: król Węgier Bela III czuł się w obowiązku, by w roku 1183 pomścić śmierć wdowy po Manuelu. Znienawidzony cesarz został zamordowany 12 września 1185 roku. Jego syn nie osiągnął już purpury. Andronik I był więc ostatnim cesarzem z dynastii Komnenów.