Dynastia panująca w Rzymie i Bizancjum od 305 do 455 roku. Założycielem dynastii był Konstancjusz I Chlorus, który został powołany przez Maksymina, po rezygnacji Dioklecjana w 305 roku, do pełnienia funkcji augusta w systemie współrządców zwanym tetrarchią. Był już jednak wówczas człowiekiem chorym i starym. Kiedy w roku 306 zmarł w Eboracum (York), żołnierze wynieśli do roli augusta syna Konstancjusza i Heleny (św.), Konstantyna Wielkiego. Nowy cesarz przystąpił do likwidacji współrządców, kładąc ostateczny kres tetrarchii. Po pokonaniu Licyniusza w 324 roku cesarstwo rzymskie na powrót zostało zjednoczone pod władzą monarchiczną. Konstantyn Wielki zmienił ostatecznie politykę cesarstwa wobec chrześcijaństwa, nadając mu w roku 313 status religii legalnej i równoprawnej z kultami pogańskimi. W roku 325 zwołał sobór biskupów do Nicei, aby zapobiec sporom teologicznym i rozbiciu Kościoła. W roku 330 ogłosił nową stolicą cesarstwa Bizancjum, teraz ku jego czci nazwanego Konstantynopolem (“ Nowy Rzym”). Po śmierci Konstantyna w 337r. pretensje do władzy zgłosili jego synowie: Konstantyn II (337 – 3340) i Konstans (337 – 350) na Zachodzie oraz Konstancjusz II (337 – 361) na Wschodzie. Sam Konstantyn planował za swojego życia kolejny podział cesarstwa, dopuszczając do współrządów dzieci Konstancjusza I z jego drugą żoną Teodorą. Dalmacjusz otrzymał tytuł cezara oraz władzę nad Tracją i Macedonią (335 – 337), Hanibalianus ponownie nad Armenią (335 – 337). Śmierć Konstantyna Wielkiego wyzwoliła falę dynastycznych zabójstw, co praktycznie spowodowało wyeliminowanie konkurentów do władzy będących potomkami Teodory. Tylko małoletni jeszcze wówczas Julian (Apostata) zachował życie i po śmierci Konstancjusza II w roku 361 na krótko doszedł do władzy. Był neoplatońskim filozofem i próbował odnowić kulty pogańskie. Wkrótce jednak (363) poległ podczas wyprawy przeciwko Persom. Chrześcijanie powitali ten fakt z radością. Żołnierze obwołali wówczas cesarzem Jowiana, który sprawował władzę tylko do 364 roku. Armia powołała w kolejności Walentyniana I, który rządził na Zachodzie do 375 roku. Wschód przypadł jego bratu Walensowi (364 – 378). Poległ on w bitwie z Gotami pod Adrianopolem. W roku 375 na Zachodzie powrócił do władzy przedstawiciel domu Konstantyna, syn Konstancjusza II i Faustyny, Gracjan (do 388). W krytycznej sytuacji politycznej w roku 378, powołał jako współrządcę i augusta dla Wschodu Teodozjusza Wielkiego. Gracjan był ostatnim cesarzem sprawującym monarchiczną władzę na całym cesarstwem. Gracjan zrzekł się godności najwyższego kapłana (pontifex maximus), Teodozjusz nigdy jej nie przyjął. Oznaczało to początek procesu pełnej chrystianizacji cesarstwa. Jednym z ważnych posunięć było wydanie w roku 380 edyktu de fide catholica, na mocy którego katolicyzm stawał się oficjalnym wyznaniem państwowym. Drugą żoną Teodozjusza została Galla, córka Walentyniana I i Justyny. Już przed śmiercią Teodozjusz przygotował kolejny podział cesarstwa między swych synów: Arkadiusza (395 – 408), który odziedziczył Wschód, i Honoriusza (395 – 423), który miał panować na Zachodzie. Wschód znacznie lepiej uporał się z problemem barbarzyńskim, a długie panowanie syna Arkadiusza, Teodozjusza II (408 – 450), gwarantowało stabilizację polityczną. Po śmierci cesarza, który nie pozostawił męskiego potomka, jego siostra Pulcheria poślubiła Marcjana (450 – 457). Jego śmierć oznaczała kres dynastii na Wschodzie. Fakt ten nie zakłócił jednak decydująco dalszego trwania cesarstwa (bizantyńskiego). Na Zachodzie natomiast po śmierci Honoriusza (423) i licznych próbach uzurpacji w roku 425 władzę przejął Walentynian III, wnuk Teodozjusza I i syn Galii Placidii. Za żonę pojął on Licinię Eudoksję, córkę Teodozjusza II. Świadczyło to o zawężeniu polityki dynastycznej, która nie doprowadziła jednak do utrzymania rodu, lecz jego kresu. Wraz ze śmiercią Walentyniana III w 455 roku cesarstwo zachodnie, nękane najazdami barbarzyńców, zaczęło chylić się ku upadkowi.